Skip to main content

OER – Een kleuterbijbel voor grote mensen

‘Jantje, wat is bruin met een pluimstaart en springt van boom tot boom?’
‘Het klinkt als een eekhoorn, juf, maar het zal wel weer de Here Jezus zijn.’
Dit grapje over de lesstijl op christelijke scholen drong zich al snel bij me op bij het lezen van Oer: Het grote verhaal van nul tot nu, door natuurkundige Cees Dekker, Corien Oranje en Gijsbert van den Brink.

Het is de geschiedenis van het heelal verteld door een proton — dat zich overigens een groot deel van de tijd in een koolstofkern bevindt. Deze manier om Big History te vertellen is al in 2001 bedacht door Lawrence Krauss in De levens van een atoom. Maar terwijl Krauss een zuurstofatoom volgt zonder het te personifiëren, en bovendien omstandige uitleg geeft over de oorsprong van alle vermelde kennis, is de hoofdpersoon bij Dekker c.s. een kwebbel die al op de tweede pagina van het boek van een lotgenoot een of ander verhaal over een Schepper en diens plannen hoort. Twee pagina’s verderop blijkt die Schepper de zwaartekracht ‘met de grootste nauwkeurigheid afgesteld’ te hebben, naar gezegd wordt. Het geklets gaat maar door, en de geruchten over de Schepper zijn niet van de lucht.

In feite propageren de auteurs hier een versie van Intelligent Design. Alleen is de Schepper nu geen evolutiefröbelaar, maar iemand die de natuurconstanten zo instelt dat er een ontzaglijk aantal werelden ontstaat, met op minstens een daarvan intelligent leven. Als verhaal over de geschiedenis tot pakweg het ontstaan van de mens is het irritant kleuterig verteld (Pro is het proton, Kalon en Achaton zijn ook pasgevormde deeltjes):

Kalon lachte. ‘Natuurlijk. De Schepper was er, hij was er altijd. Hij bedacht een plan om iets te maken. Iets groots, iets bijzonders, iets…’
‘… spectaculairs!’ riep Achaton. ‘Echt Pro, dit geloof je niet.’

De auteurs willen kennelijk net als in Genesis eerst chaos, dan pas licht. Toen het universum nog maar zo groot als een honkbal was, bestond het echter vrijwel geheel uit straling. Naar schatting was slechts een quadriljoenste deel materie. Aan licht dus geen gebrek. De auteurs pinnen echter de schepping van het licht vast op de periode (circa 380.000 jaar na de oerknal) dat het universum doorzichtig werd ten gevolge van een geleidelijke daling van de temperatuur, van 3000 K tot 2700 K. Maar voordien was het al zo ijl, dat het op afstanden van maar honderd lichtjaren behoorlijk doorzichtig was. Sindsdien is de totale hoeveelheid licht amper meer veranderd, alleen de golflengte is geleidelijk toegenomen.

Vanaf het hoofdstuk ‘Eden’ op pagina 52, op ongeveer een derde van het boek, wordt de tekst een parafrase van de Bijbel. In plaats van een verboden vrucht is er nu een verboden bron, en ook nu is er geen enkele uitleg waarom de Schepper die bron verbood. Een van de vriendjes van Proton (het zijn allemaal mannetjes) heeft van horen zeggen dat de schending van het verbod komt door een duistere tegenstander van de Schepper. Het geheel is duidelijk geïnspireerd op de ruimtetrilogie van C.S. Lewis, een sciencefictionverhaal van omstreeks de Tweede Wereldoorlog met allerlei In-de-ban-van-de-ring-thema’s, en heel wat volwassener dan Oer. Auteur Corien Oranje noemt deze inspiratiebron ook expliciet.

Gods menswording wordt met het volgende stijlbloempje aangekondigd (Lapis is kerngenoot van Pro, we zitten inmiddels op ongeveer honderd miljoen jaar geleden):

‘Ik heb gehoord dat hij nog meer plannen heeft,’ zei Lapis op een dag.
‘Wat voor plannen?’ vroeg ik.
‘Ik weet het niet precies,’ zei Lapis. ‘Het schijnt te maken te hebben met het grote plan. De Schepper wil contact maken met een van de wezens die hijzelf gebouwd heeft.’

In het op een na laatste hoofdstuk blijkt de coronacrisis alweer opgelost met een vaccin (dat ‘nu’ in de boektitel moet men niet te ernstig nemen). Proton en zijn babbelvriendjes zien toe hoe astronauten aan boord van een ruimtestation een pizza bereiden en filosoferen over de god van de gaten en Pascal. Het gezelschap in de koolstofkern is erg neerbuigend over de kortzichtigheid van sommige wetenschappers die uiteraard miljarden jaren ervaring ontberen en ook Jezus’ carrière niet meegemaakt hebben en, om maar eens wat te noemen, niet snappen dat Jezus bij zijn hemelvaart gewoon naar een andere dimensie ging. Hoe het met henzelf zal aflopen is ze ook duidelijk (Solon woont eveneens in het koolstofatoom):

‘De Schepper houdt van hergebruik, Pro,’ zei Solon. ‘Dat weet je toch? Hij heeft beloofd dat hij al het goede uit de oude wereld zal gebruiken op zijn nieuwe wereld. Ik zou me dus geen zorgen maken. Gewoon nog heel even geduld hebben.’

Het mankeert er nog maar aan dat er ‘Openbaring 21:5’ bij staat.

Dekkers infantiele versie van Big History klopt redelijk met wat de natuurwetenschap met vereende krachten de afgelopen eeuw heeft ontdekt. Dat het naadloos overgaat in het navertellen van een boek waar wetenschappelijk heel wat op valt aan te merken, is een soort koppelverkoop waaraan ook kwakzalvers zich schuldig maken: geleerd gepraat dat wel enigszins klopt gevolgd door aperte onzin.

Voorin en achterop deze knullige kinderbijbel staan warme aanbevelingen van onder meer astrofysicus Heino Falcke (‘Dit is een prachtig boek dat ik zelf graag had willen schrijven’) en van Robbert Dijkgraaf (‘Dit aansprekende boek past in een lange en rijke traditie’). Dat is eigenlijk het meest verbazingwekkende.


Corien Oranje, Cees Dekker, Gijsbert van den Brink. OER, Het grote verhaal van nul tot nu. Heerenveen: Ark Media; 2020, 160 pagina’s, 14,99 euro. Een deel van de opbrengst van het boekje gaat naar de zending.

Skepter 33.2 – zomernummer 2020

De tweede Skepter van jaargang 33 is op 28 mei 2020 verschenen. Abonnees en donateurs zullen het blad spoedig ontvangen. Een korte impressie van wat er in dit nummer te lezen is.

Wat is moeilijker: een kikker laten zweven of hem laten verdwijnen? Zo maar een vraag die in de artikelen over intuïtieve natuurkunde, statistiek en psychologie, geschreven door Michèle Hillege en Ronald Veldhuizen, aan de orde komt. Vittorio Busato schrijft over de Britse psycholoog Hans Eysenck – altijd al omstreden om zijn maatschappelijke standpunten – maar nu ligt ook zijn wetenschappelijke integriteit ernstig onder vuur. Dit artikel kunt u nu al online lezen!

In de jaren vijftig van de vorige eeuw kwamen er vaccins tegen polio beschikbaar. New York was er snel bij om die in te voeren, in Nederland ging het wat langzamer. Voor het coronavirus is er nog geen vaccin, zeker niet tegen de wilde complottheorieën die er over rondgaan.

Maar er staat nog veel meer in deze Skepter, waaronder een aantal boekbesprekingen en weer een skeptische fotostrip van Ype en Ionica!

De complete inhoudsopgave kunt u vinden door op de bovenstaande cover van het nieuwe nummer te klikken.

Aanmelden als abonnee of donateur kan via deze link. Nieuwe donateurs ontvangen ook de USB-stick met jaargang 1 t/m 32 (1988-2019) van Skepter in digitaal formaat.

Zonder abonnement kunt u dit nummer toch in handen krijgen door het als los nummer te bestellen voor 7 euro en sinds kort kunt u losse nummers van Skepter ook als digitale versie (pdf) kopen (4 euro).

Skepsiscongres 2020 – kies mee!

Het jaarlijkse congres van Stichting Skepsis zal in 2020 een heel ander karakter kennen dan voorgaande edities vanwege de coronacrisis. Hoewel het in principe mogelijk is om begin november weer een evenement met een publiek van enige honderden personen te organiseren, lijkt het ons nog niet verstandig om er op te rekenen dat er dan ook voldoende animo voor is bij publiek en sprekers. We pakken het dit jaar dus anders aan, het zal meer een online gebeurtenis worden.

Ons plan is nu om een aantal sprekers die eerder op Skepsiscongressen geweest zijn, een update te laten geven over het onderwerp waar ze over gesproken hebben. Zijn er nieuwe ontwikkelingen en inzichten? Wij zijn heel benieuwd door wie u graag bijgepraat wilt worden en we nodigen u dan ook uit om uw voorkeur kenbaar te maken via de poll die u kunt vinden via de volgende link:

Welke spreker ziet u graag terug op het Skepsiscongres 2020?

 

Mythes over de oorsprong van het coronavirus

Novel Coronavirus SARS-CoV-2 (foto: NIH | Flickr)

Over het nieuwe coronavirus doen uiteraard direct allerlei samenzweringstheorieën de ronde. Een tamelijk wilde, die via internet wordt verspreid, is dat dit virus onderdeel is van de oorlog van ‘Amerika’ (Canada doet ook mee) tegen China. Het virus is speciaal aan het Chinese DNA aangepast. Zoals vaker bij complottheorieën worden de ietwat incoherente vermoedens als insinuerende vragen gesteld.

Een overzichtje van wat men zich op het ogenblik zoal afvraagt.

  • Waarom waren er al bij de eerste slachtoffers personen die niets te maken hadden met die dierenmarkt in Wuhan?
  • Waarom hebben de Amerikanen meteen het gerucht verspreid dat China een virus uit de VS gestolen heeft en het per ongeluk nabij Wuhan heeft losgelaten? Dat lab daar is toch geen militaire instelling?
  • Waarom reageerden Amerikaanse politici en media allemaal op dezelfde manier toen de epidemie werd bekendgemaakt? Van tevoren afgesproken?
  • Waarom was het eerste geval van de ziekte 14 dagen (= de incubatietijd!) nadat 300 Amerikaanse militairen op 19 oktober in Wuhan arriveerden voor de Military World Games?
  • Waarom hebben de Amerikanen alle consulaatmedewerkers in Wuhan meteen na afloop van die Games geëvacueerd?
  • Waarom hebben de Amerikanen na die evacuatie acht afvalbakken bestemd voor biogevaarlijk afval begraven op het terrein van het consulaat? Wat zat daarin?
  • Hoe zit het met het Amerikaanse octrooi uit 2018 voor een verzwakt coronavirus?
  • Hoe kwam in maart 2019 een zending zeer gevaarlijke virussen van het Canadese National Microbiology Laboratory in China terecht?
  • Waarom verzamelde Harvard een jaar geleden Chinees DNA in China?
  • Waarom werden er alleen in Wuhan geboren Chinezen ziek, en niet een van de vele westerlingen aldaar?
  • Het virus lijkt op dat van een zeldzame Zuid-Afrikaanse vleermuis, een cobra en een zeedier? Hoe kan een dergelijk virus in Wuhan terechtkomen?
  • Hoe kon het virus zonder menselijke hulp wel driemaal op een andere diersoort overgaan?
  • Waarom voorspelde de Bill and Melinda Gates Foundation in september 2019 een coronavirus-epidemie met 65 miljoen doden? Toeval?
  • Waarom begon de uitbraak na het mislukken van de door de Amerikanen gesponsorde onlusten in Hongkong en Xinjiang?
  • Waarom begon de epidemie na een epidemie van varkens- en kippenziekte?
  • Waar komt die varkensziekte vandaan? Er is een rapport dat een drone gebruikt werd om varkens met een virus te besproeien…

Naschrift

Deze kolder wordt echt verspreid. Zie bijvoorbeeld dit bericht op Reddit en dit weblog. Op de site van de WHO worden meer algemene mythes over het nieuwe virus doorgeprikt en bij bijvoorbeeld Snopes.com kun je terecht voor de mythes die meer richting complotten gaan.

Uit: Skepter 33.1 (2020)

Skepter 33.1 – lentenummer 2020

De eerste Skepter van jaargang 33 is op 27 februari 2020 verschenen. Abonnees en donateurs zullen het blad spoedig ontvangen. Een korte impressie van wat er in dit nummer te lezen is.

Hij was een uitstekende onderzoeker, maakte één noodlottige misstap en staat sindsdien vooral als grondlegger van de frenologie, schedelmeten, bekend. Franz Joseph Gall verdient eerherstel volgens Paul Eling.
Kern van deze Skepter is een drietal artikelen over EMDR, de ogenschijnlijk eenvoudige behandeling voor o.a. PTSS:  ‘Psychobabbel en pseudoneurologie’ — of is er toch meer aan de hand?
Wetenschapsjournalist Arno van ’t Hoog onderzoekt de hype van het vasten en zijn artikel is nu al online te lezenPepijn van Erp keek eens goed naar het dunning-krugereffect en Jona Lendering doet uit de doeken hoe u snel rijk kunt worden met papyrussen.

Maar er staat nog veel meer in deze Skepter, waaronder weer een skeptische fotostrip van Ype en Ionica!

De complete inhoudsopgave kunt u vinden door op de bovenstaande cover van het nieuwe nummer te klikken.

Aanmelden als abonnee of donateur kan via deze link. Nieuwe donateurs ontvangen ook de USB-stick met jaargang 1 t/m 32 (1988-2019) van Skepter in digitaal formaat.

Zonder abonnement kunt u dit nummer toch in handen krijgen door het als los nummer te bestellen voor 7 euro en sinds kort kunt u losse nummers van Skepter ook als digitale versie (pdf) kopen (4 euro).