LOBOTOMIE
Toen de neurochirurg James Watts in 1946 het kantoortje van dokter Walter Freeman binnenliep, zag hij dat zijn collega gebogen stond over een patiënt met twee ijspriemen door de oogkassen. 'Kun je ze even vasthouden, terwijl ik een foto maak?', vroeg Freeman. De dokter had een handig kunstje ontdekt om de prefrontale hersenen te beschadigen. Dat was volgens hem een ideale manier om geesteszieken rustig te maken. Hij paste het jarenlang veelvuldig toe en leerde het ook aan anderen. Hoe was het mogelijk dat Freeman zolang ongestoord zijn gang kon gaan?

KOMT EEN MENS BIJ DE PSYCH...
Wanneer zeg je dat iemand aan een psychische aandoening lijdt en behandeling nodig heeft? Menig bevolkingsonderzoek haalt de krantenkoppen met conclusies van het type dat 30% van de mensen last heeft van psychisch probleem zus en dat 50% gebukt gaat onder psychisch probleem zo. Er wordt zelfs beweerd dat je een posttraumatische stressstoornis kunt oplopen door naar een schokkend nieuwsbulletin te kijken. Harald Merckelbach, hoogleraar psychologie in Maastricht, legt uit waarom er iets grondig mis is met zulke cijfers en hoe diagnostische labels ongewenste effecten kunnen hebben.

MANAGEMENTGOEROES
Vroeger waren managementboeken heel saai en taai. Maar dat veranderde in de jaren tachtig, zodat er nu bestsellers bestaan waarvan miljoenen exemplaren zijn verkocht. De meest succesvolle auteurs groeiden uit tot managementgoeroes, die wereldwijd voordrachten gingen geven voor minimaal 50.000 dollar per stuk. De goeroes pretenderen dat ze simpele en universeel toepasbare oplossingen bieden voor problemen waar managers mee te maken hebben. Hun bestsellers bevatten veel anekdotische verhalen. Soms baseerden ze zich op onderzoek naar de kenmerken van topbedrijven. Maar zulke eigenschappen worden meestal pas achteraf aan een bedrijf toegeschreven en bieden geen garantie voor duurzaam succes.

EXORCISME
In 2005 organiseerde het Vaticaan voor het eerst een cursus voor exorcisten. Men spoorde bovendien alle bisdommen aan om een exorcist aan te stellen. Vooral in Italië was de vraag sterk toegenomen. Er waren vrouwen die even makkelijk naar een exorcist gingen als naar de pedicure. De laatste jaren verschenen er ook verscheidene speelfilms over exorcisme. Exorcisten hebben merkwaardige theologische ideeën. Psychologen leveren betere verklaringen voor het gedrag van de slachtoffers. Exorcisten bieden hoogstens een placebobehandeling, met een grote kans op instandhouding van de ‘kwaal’. Bovendien waren er enkele dogmatici die de duivel net zo lang bleven uitdrijven tot de patiënt overleed.

ELEKTROSHOCKS
Veel mensen geloven dat elektroconvulsietherapie (ECT, ook bekend als elektroshocktherapie) een barbaarse methode is. Dat komt vaak doordat ze de film One Flew Over the Cuckoo's Nest hebben gezien, waarin Jack Nicholson voor straf elektroshocks kreeg. In werkelijkheid gaat het zachtzinniger toe, omdat men spierverslappers en anesthesie gebruikt. De stroomstimulus is nog maar net voldoende om een fietslampje te laten branden. De methode blijkt vaak effectief te zijn bij mensen met een ernstige depressie die niet op antidepressiva reageren. Circa 80% van de patiënten is er tevreden over. Een mogelijke bijwerking is geheugenverlies, maar dat is slechts een tijdelijk effect.

DE MISSIE VAN STEPHEN COVEY
Wereldwijd zijn er minstens 15 miljoen exemplaren verkocht van het boek De zeven eigenschappen van effectief leiderschap. In Nederland werd het uitgeroepen tot het beste managementboek ooit. Het boek staat op naam van Stephen Covey, al kreeg hij hulp van een ghostwriter. Covey gaf in het verleden als mormoonse bisschop raad aan geloofsgenoten. Hij paste deze ideeën later wat aan, zodat ze geschikt werden voor een breder publiek. Onlangs sprak hij aan de Universiteit van Nyenrode. Het kostte meer dan duizend euro om hem te horen. Zijn succes toont aan dat je met moralistische lessen van de zondagsschool en tegeltjeswijsheden een groot managementdenker kunt worden.

WEERSTAND TEGEN VACCINATIE
Inenten tegen besmettelijke ziekten kan gerust beschouwd worden als een grote triomf van de medische wetenschap, al zijn er mensen die dat fanatiek betwisten. Zij vertellen verhalen over kwalijke effecten, die al lang weerlegd zijn. Moderne vaccins belasten het immuunsysteem niet bovenmatig. Ouders die hun kinderen niet laten vaccineren, doen er goed aan zich te realiseren dat ze hierdoor ook andere kinderen in gevaar brengen, waaronder de kinderen bij wie het vaccin niet is aangeslagen (circa 5 procent).

ZONNETJES IN JE OREN
Terwijl Nederlanders zich vrolijk opmaken om Sinterklaas binnen te halen, huiveren de Finnen; de duisternis brengt hun biologische klok van slag en een winterdepressie ligt dan onvermijdelijk op de loer. Het Finse bedrijfje Valkee ontwierp een MP3-achtig apparaatje, dat die klok weer gelijk zet. Uit twee oordopjes verlichten ‘zonnetjes’ de hersenen.