Ik weet ook niet precies hoe het komt dat zovelen zich laten bedriegen, maar grote volle zalen gelovigen die gelovig binnenkomen en gelovig weggaan (en dan ook nog zelf het initiatief nemen om de blijde boodschap verder te verspreiden) is een fenomeen dat wijdverspreid is in de wereld, en de voorstellingen van D.O. zijn heus niet uniek. In die andere gevallen is een belangrijke techniek om de gelovigen te binden, dat men zich voordoet als een buitengewone braverik, of anders dat men zichzelf afschildert als de boodschapper van een nog veel grotere Braverik. Ook dat is niks bijzonders. Het publiek denkt ‘O, wat een braverik, het moet wel waar zijn wat-ie zegt.’

Dat hij de methode van wonderbare persoonlijke informatie gebruikt om de illusie van betrouwbaarheid te scheppen, is natuurlijk meer bijzonder. Maar een of andere vorm van bedrog met medeweten van de programmaleiding wordt natuurlijk niet openbaar gemaakt.

Bij gebedsgenezers in de VS heeft het heel wat moeite gekost om uit te vinden (en te bewijzen) hoe ze het deden, de kerkgangers zelf hadden totaal niet door dat ze genept werden, en dat waren er per keer doorgaans heel wat meer dan 300.

Wat al uitentreuren herhaald is: als die D.O. werkelijk zo goed is, waarom doet hij dan geen serieuze test, in plaats van zijn kunsten te vertonen op een manier die in wezen voor ongelovigen niet te controleren is?

Het antwoord op deze vraag was mijn oorspronkelijke blog: hij IS getest en wel op eigen verzoek, en met een test die met zijn instemming zo goed mogelijk is aangepast aan zijn claim. Toen bleek hij niet te kunnen wat hij beweerde. Nou beweert hij dat hij zijn dag niet had. Laat hij daar nou NOOIT last van hebben als hij voor een volle zaal moet optreden!

Wat betreft het vergaren van voorkennis: als er 300 mensen komen, dan is er totaal geen controle op hoeveel en onder welke omstandigheden die personen al dan niet bewust informatie over zichzelf hebben prijsgegeven, en ook al niet wat er met die informatie gebeurd is.

Bij een fatsoenlijk experiment zorgt de experimentator dat de informatiestroom onder controle is, en hij of zij laat zien dat er, gegeven de opzet van de proef, het nodige gedaan is om elke ‘natuurlijke’ informatieoverdracht uit te sluiten, en dat
eventuele selectiemethoden om ‘welgevallige’ resultaten te scheppen ook onmogelijk zijn.

Daar is allemaal geen sprake van bij een amusementsprogramma op tv.

Je hele bericht is naar mijn mening het beste argument tegen het bestaan van het paranormale. De enige die nodig is ook eigenlijk.

Ik zoek in het leven met velen discussie voor persoonlijke groei en ontwikkeling. Ik kom ze tegen in alle soorten en maten, geuren en kleuren en tot mijn vreugd mag ik constateren daar een groot plezier in te hebben. Slechts twee groepen bij uitstek doen mij wel eens passen voor een dialoog, daar de overtuiging van hun gelijk dermate vermoeiend is om de kruimels kennis er nog tussenuit te willen zeven. Dit zijn de diepgelovigen, en de diepongelovigen. Jouw retoriek valt voor mij in de laatste categorie. Het ironische van deze beide groepen is dat ze, ondanks hun wederzijdse diepe afkeer van elkaar, twee zijden van dezelfde munt beslaan. In hun gedragingen verschillen ze nauwelijks van elkaar.

In je verhaal zet je mijns insziens de juiste criteria voor een degelijk wetenschappelijk onderzoek. Je bekritiseert ook, alhoewel het subjectieve en objectieve hier al nauwelijks meer te onscheiden is, de vele facetten van televisiemaken die dit onderzoek niet alleen ondermijnen, maar tackelen tot op het punt dat het nauwelijks meer serieus te nemen is. Waar gelovigen linksaf gaan het witte in, ga jij echter rechtsaf het zwarte in. De gelovige moffelt het laatste gegeven weg om zijn overtuiging dat het allemaal waar is te staven. Jij grijpt het aan, en vergroot het uit tot in het ridicule, om je overtuiging te staven dat het allemaal oplichterij is. Beide “hypotheses” zijn van geen waarde omdat je zelf in de eerste plaats al stelt dat nauwelijk iets kan worden opgemerkt uit hetgeen dat aangeboden wordt. En het is geen logische redenering om te stellen dat omdat er zoiets als montage bestaat, het sowieso oplichterij is. Wat rest is een grijze brei (iets waar zowel de diepongelovigen als diepgelovigen altijd maar mee lijken te worstelen in het leven gedreven in hun sterke categoriseringsdrang) en dat is het enige startpunt van een discussie die rest. Vrijelijk gefilosofeer zonder jezelf of het onderwerp al te serieus te nemen. Filosoferen for the fun of it, omdat je het danwel intrigeert of irriteert, maar wetende dat welke meningsvorming dan ook nauwelijks van waarde is. Althans, tot er serieus iets voorvalt wat onweerlegbaar het een danwel het ander bewijst. C’est tout.

Ik vind het verbijsterend hoe ieder sceptie zich zelf nooit eens af vraagt,mag een mens fouten maken.
Schijnbaar is dat alleen maar aan de elite toe beticht,
Als het om een para(gave) gaat zijn het gelijk oplichters.
Maar ja zo als de waard is vertrouwt hij zijn gasten.
Ik hoor jullie weinig over de islam etc. of zijn julie stiekum toch gelovig.

Eigenlijk helemaal, maar dan ook helemaal, niets, maar ik doe het toch, en nog veel ook. Als er dan toch ook nog een dergelijk programma (DO) blijkt ‘herhaald’ te moeten worden, zoals ik vanavond toevallig in een ooghoek zag, om de meest kwetsbare mensen in hun ziel te raken (tranen om de -jong- overledenen, een Schotje bijna op schoot, met de geesten van hen op zak) om daar geld mee te willen verdienen in geparafraseerde heiligheid, dan zullen wij zelf zeker ook op herhaling moeten. Het wordt zo langzaamaan een monster, die TV, nu weer met dat Schotse ventje, dat weer een variant van handigheid in aloude verkoop van geestelijke elastiek bedacht, en daarmee nu ook nog langs de deur blijkt te gaan bij ernstig behoeftigen.

Wat zegt de huisarts van en tegen de betrokken slachtoffers in dubbele zin, de huisarts die altijd het middelpunt van alle hulpverlening dient te zijn? (Laat die dan bijvoorbeeld ook eens aan het woord, TV-makers, om nog maar om het minste tegengeluid te vragen. Tevens tip. Helaas.)

En o ja, DO is ook nog een handige jongen geworden op het podium tegelijk. En ik geef toe: Ik zou het niet durven, met welke waar dan ook. U wel soms, ‘zitter’ – u wist het niet maar zo zou u heten in het paranormale jargon – in Den Bosch, als een van de 300? Besef met recht uw eigen verlegenheid bij het geheel. En het waarom daarvan. En we hebben gelukkig al genoeg cabaretiers in Nederland met in elk geval, ook in het ergste, – altijd nog wat meer waar dan die van DO -, die zich ook over een bepaalde podiumvrees hebben heengezet.

Ik zag ook een wat gezette glunderende jonge vrouw in het begin die ja ja ja ja zegt, te beginnen met de rugpijntjes die wel vaker een samenhang hebben met gezetheid, geworteldheid genoemd in een andere cultuur, maar bij wie nu zelfs bij benadering niet duidelijk is of ze niet altijd ja zou zeggen, en bij wie vier jaar geleden verhuisd best drie of twee jaar kan zijn bij verdere navraag, en toch een ja in die omstandigheden genereert, hoor (vraag het de politieverhoorders maar eens), en de schaamstreek is net als de moederschoot bij ja-zeggers heel ruim op te vatten, evenals moedervlekken, nog los van heel andere en ook nog meer ‘duistere’ verklaringsmogelijkheden voor wat er in het begin te zien was.

“Hoe kun je beoordelen of er werkelijk iets paranormaals gebeurt ? De onderstaande punten kunnen daarbij hopelijk wat steun bieden.” Zo netjes zei Nanninga het bij het eerste ZZ programma van de KRO. Hij noemde daar vervolgens 10 punten op, die u min of meer specifiek bij dat programma in de gaten zou moeten houden. En alle tien punten zijn feitelijk hier evengoed aan de orde, met enige intelligente vertaling in het eigen hoofd, en bij elk programma wat betreft ‘helderziendheid’ op TV. Zie Zesde Zintuig: voorbeschouwing.
Het zou zelfs te veel moeite zijn al die punten steeds weer te vertalen naar alle varianten die de geld-TV makers nu (en in de toekomst zeg ik uiteraard geheel vooruitziend van aard) steeds weer bedenken cq half aangeboden krijgen om er ‘iets’ kijkcijferscorends van te maken. Een miljoen kijkers lijkt een mooi criterium, heden ten dage. Van die lijst van Nanninga noem ik nu gewoon nog een keer de tien titels, in de hoop dat men zelf de moeite neemt de link zelf te raadplegen. (Voor sommigen: denk daar dan eens over na, en als je het niet snapt, vraag dan om nadere uitleg in plaats van de simpele reactie: ik geloof: ieder zijn smaak, ieder zijn leven. Nooit te oud of te jong om te leren, toch?)

1. TOEVAL
2. VERLOTING
3. BLINDERING
4. FEEDBACK
5. LOGICA
6. INTERPRETATIES
7. HERINNERINGEN
8. MONTAGE
9. FRAUDE
10. HERHAALBAARHEID

En als het dan nog niet duidelijk is, of toch te moeilijk om te vertalen naar wat je nu weer zag, denk hier dan nog eens over : (deels ‘overgeschreven’ van een eerdere ‘post’ op dit blog):

A. Test en wetenschappelijk onderzoek
Men kan niet aan de gang blijven met echt en ‘groot’ wetenschappelijk onderzoek bij elke claim. Een enkele proef kan wel. DO valt in elk geval als een kiezelsteen. Gegarandeerd, zelfs onder zijn eigen voorwaarden, als ze tenminste nog geheel controleerbaar zijn voor onderzoekers.
B. Televisiemontage
Los van welke veronderstelde potentiële telepathische of helderziende begaafdheid van wie dan ook, kan alles wat men op TV ziet per definitie al niet als bewijs opvatten voor die veronderstelde begaafdheid.
Nanninga merkte bij ZZ al op: “Wat de kijkers te zien krijgen, wordt niet toevallig gekozen. De meest geslaagde pogingen hebben de grootste kans om uitgezonden te worden, terwijl veel missers en zijsporen zullen worden weggeknipt.”
Dat is nu niet anders geweest! (Ik zie, naast de interactionele truc: cameraman weg voor de geesten, niet een doorlopend shot van de eerste minuut of minuten waarin DO naar Tamara loopt: zat ze al te knikken en glunderen voor DO een subject/slachtoffer koos? Maw heeft ie proefondervindelijk geleerd een jajajaja-zegger meteen te monsteren in die minuut of minuten? ) In hoeverre dat knippen nu gebeurd is hoeft niet eens echt bediscussieerd te worden. Louter de mogelijkheid van ‘selectieve rapportage’ maakt dergelijk materiaal ongeschikt om er welk ‘bewijs’ dan ook aan te ontlenen. Telkens weer lijken een aantal mensen dit niet (helemaal) te beseffen.
C. Hot reading
Vertrouw een ander tot deze eventueel zijn onbetrouwbaarheid bewezen heeft, is misschien als leefregel wel de enig mogelijke. Maar hoe vervelend in de ogen van sommigen ook, deze regel is niet zonder meer toe te passen als we te maken hebben met mensen die menen te beschikken over telepathische of helderziende gaven. (Feitelijk lijkt Ogilvie het kind als een soort ‘inductor’ te gebuiken om psychologische uitspraken over de ouders te doen en allerlei triviale uitspraken om ze onder de indruk te brengen van zijn ‘gave’.) (Dit was naar aanleiding van november 2007 zo gezegd, en ook een deel van het volgende).
Te allen tijde dient men rekening te houden met mogelijk bedrog als het om dit type veronderstelde begaafdheid gaat. Het is niet anders, en talloze malen in de geschiedenis nodig gebleken. (Zie heel veel in de geschiedenis van de parapsychologie.) Het type bedrog dat in verband met dit type televisieprogramma nooit in alle varianten helemaal kan worden uitgesloten (en opnieuw hoeft er eigenlijk geen discussie gevoerd te worden of dat hier al dan niet zou zijn gebeurd, want enige bewijswaarde heeft het vertoonde op TV niet) is wat men ‘hot reading’ noemt.
Hot reading is het zijdelings (vooraf gewoon een praatje maken) of achter de rug van de client om informatie verzamelen of dat door een derde laten doen en die informatie gebruiken in de latere ‘echte’ reading. (De set uitspraken die de begaafde over de cliënt doet.) Als een medium zich in een zaal met allerlei ouders en kinderen mag begeven om te ‘voelen’ met welk kind hij ‘telepathisch’ contact krijgt, is dit risico er zeker. Ook kan een derde persoon zich op die manier in die zaal begeven. (Nu: bij een zaal in Den Bosch met alleen volwassenen geldt hetzelfde, en is het nog een stuk gemakkelijker ook, als het daarom zou gaan.)
Verder valt onder die hot reading: Mediums die contact met de doden zeggen te hebben, in een zaal met mensen die contact willen met hun dierbare overledene, kunnen een bekende uitgenodigd hebben tot wie het medium zich als eerste richt: uw zoon heeft zelfmoord gepleegd met (uiteraard) een bevestigende reactie.
Op de site The Sceptic Express lijkt gegeven dat DO ook niet helemaal vies is van vormen van hot reading. Ik zeg lijkt. Dus geen correspondentie daarover.
D. Cold reading
Allerlei technieken die de ‘act’ verklaren. Nanninga heeft daarover al eens een artikel geschreven in een vroegere Skepter: Cold reading. (In te zien via de Homepage van Skepsis.)
Nogmaals aan te raden:
The Skeptic’s Dictionary lezen over cold reading inclusief de stukjes over communal reinforcement, confirmation bias, hot reading, medium, psychic, selective thinking, self-deception, subjective validation, and wishful thinking, en je daardoor maar eens laten interesseren. Min of meer weer wat studeren dus.

Ik verval net als de TV in herhaling, en draai deels met reden nog de aloude grammofoon, en ik heb het geluk, dat er niet elke dag een echt nieuw mobieltje kan worden uitgevonden, waar de commercieel handige jongens toch als eerste weer ‘gebruik’ van zouden maken met een nieuw soort Astro-TV. In plaats van één dag hebben we er nu nog twee.

Wie herinnert zich niet de reclame van de politie ‘als zakkenrollers er zo uit zagen, dan hadden wij geen werk’. De essentie van alle oplichterij is dat je betrouwbaar en als het even kan heilig overkomt terwijl je de zaak vernachelt. En zo makkelijk is het niet om op het oog onbetrouwbaarheid te ontdekken.

Als de voorstelling staat aangekondigd als ‘goochelshow’, dan is de keuze makkelijk gemaakt. Waarom is de keuze dan zo moeilijk bij ‘kijkcijfertrekker van commerciële omroep’?

Als iemand kennis lijkt te hebben die hij menselijkerwijs niet kan hebben, dan is de meest voor de hand liggende verklaring bedrog, ook als je niet meteen ziet hoe hij het flikt.

Als iemand na een ingewikkelde rekenpartij 0=1 krijgt, kan het natuurlijk dat hij een diepzinnige ontdekking heeft gedaan die de hele rekenkunde op losse schroeven zet. Maar het ligt toch echt meer voor de hand dat de betrokkene ergens zelf een fout heeft gemaakt, zelfs als we niet meteen zien waar.

De tv-kijker heeft een extra probleem: als DO de zaak nept, moet hij medeplichtigen hebben, namelijk het tv-uitzendbedrijf. Aangezien het product daarvan uit beelden bestaat en we geneigd zijn onze ogen absoluut te geloven, en bovendien wat op de tv komt al helemaal als goddelijk beschouwen, is het voor de tv-kijker moeilijk te geloven dat wat daar te zien is grotendeels nep is.